Tứ Phủ Thánh Mẫu

Khái quát

Trong không gian linh thiêng của Đạo Mẫu Tứ Phủ, hàng Thánh Mẫu đóng vai trò chủ yếu, là trung tâm của mọi hoạt động thờ phụng. Các vị Thánh Mẫu là những người cai quản chính của bốn phủ trong Tứ Phủ, và vị trí của họ trong thần điện luôn được đặt trước hàng Ngũ Vị Tôn Quan.

Nhiều tín đồ và các đền điện cũng cho rằng bên cạnh các Thánh Mẫu, còn có sự hiện diện của những vị thần khác như Phật Thích Ca hay Quán Thế Âm Bồ Tát (ảnh hưởng từ Phật giáo), và Tứ Phủ Thần Vương (ảnh hưởng từ Đạo giáo). Tuy nhiên, tòa Thánh Mẫu vẫn luôn được coi là biểu tượng đại diện, là thần chủ và là trung tâm trong các nghi lễ của Tứ Phủ.

Danh xưng

Có bốn vị Thánh Mẫu, mỗi vị quản cai một Phủ trong Tứ Phủ: Thiên (cõi trời), Địa (cõi đất), Thủy (cõi nước), Nhạc (cõi rừng núi).

• Thiên Phủ: Mẫu Đệ Nhất Thiên Tiên, Cửu Trùng Thanh Vân Công Chúa [九重青雲公主]
• Địa Phủ: Mẫu Đệ Nhị Địa Tiên, Quỳnh Hoa Liễu Hạnh Công Chúa [瓊花柳杏公主]
• Thuỷ Phủ: Mẫu Đệ Tam Thuỷ Tiên, Bạch Ngọc Xích Lân Công Chúa [白玉赤鱗公主]
• Nhạc Phủ: Mẫu Đệ Tứ Nhạc Tiên, Lê Mại Bạch Anh Công Chúa [黎邁白英公主]

Tam Tòa Thánh Mẫu

Hiện nay, hình ảnh Tứ Phủ Thánh Mẫu thường được thể hiện qua ba vị, mà dân gian quen gọi là Tam Toà Thánh Mẫu. Người ta tin rằng, do Mẫu Đệ Nhất Thiên Tiên ở ngôi cao trên trời và hiếm khi giáng phàm, nên Mẫu Đệ Nhị Địa Tiên (tức Thánh Mẫu Liễu Hạnh) vừa quản cai Địa Phủ, vừa đại diện cho Thiên Phủ tại nhân gian.

Ban thờ Tam Toà Thánh Mẫu thường có ba tòa tượng, trong đó hai tượng bên là tượng Mẫu Đệ Tứ Nhạc Tiên/Mẫu Thượng Ngàn và tượng Mẫu Đệ Tam Thủy Tiên/Mẫu Thoải. Tòa tượng chính giữa thường là Thánh Mẫu phục sức màu đỏ, thường được xem là Mẫu Liễu Hạnh, người đại diện cho cả Thiên Phủ và Địa Phủ.

Tranh dân gian vẽ Tam Tòa Thánh Mẫu

• Mẫu Thượng Thiên
• Mẫu Thượng Ngàn
• Mẫu Thoải

Để tìm hiểu sâu hơn về mối liên hệ giữa Tam Phủ và Tứ Phủ (Tam Tòa và Tứ Tiên), bạn có thể tham khảo thêm các bài viết liên quan: Tam Phủ và Tứ Phủ, Mẫu Địa Tiên.

Hoạ sĩ Lê Anh Kiệt

Nghi thức hầu bóng

Trong các buổi hầu đồng, giá đầu tiên luôn là giá Thánh Mẫu về tráng bóng (không tung khăn đỏ phủ diện). Thanh đồng không bao giờ hầu giá Phật và Vua Cha.

Hình ảnh tượng thờ

Từ trái sang: Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thoải.

Đền Cô Tiên, Sầm Sơn, Thanh Hoá.

Từ trái sang: Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thoải.

Ban thờ trưng bày trong triển lãm chủ đề Đạo Mẫu tại Bảo tàng Phụ Nữ Việt Nam. Từ trái sang: Mẫu Thoải, Mẫu Thiên Tiên và Mẫu Thượng Ngàn.

Theo: Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam