Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Danh hiệu: Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên – Đệ Nhất Tôn Ông;

Sắc phong: Thượng Thiên Nhất Phẩm Công Hầu;

Phủ/ nơi cai quản: Thiên Phủ; Trang phục: Màu sắc – Đỏ

Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên, còn được biết đến với tên gọi Đệ Nhất Tôn Quan hay Quan Lớn Đệ Nhất, là một trong những vị quan lớn của Ngũ Vị Tôn Quan. Ngài là con trai trưởng của Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình, được vua cha giao phó nhiệm vụ cai quản Thượng Thiên. Ngài không chỉ hầu cận bên vua cha mà còn đại diện cho cõi nhân gian, thực hiện các nhiệm vụ trong Tam giới, tâu báo tội phúc của nhân gian từ đó được gọi là Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên.

“Hương một chiện chín tầng soi thấu
Dãi lòng trần khải tấu linh thông
Thỉnh mời Đệ Nhất Tôn Quan
Lai lâm trắc giáng điện trung oai hùng”

“Anh linh lục trí thần thông
Quyền cai tam giới uy phong phép màu
Thượng thiên xe giá lên chầu
Khâm thừa sắc chỉ công hầu ra uy”

Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Thần tích Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên, hay còn gọi là Đệ Nhất Tôn Quan, với tên đầy đủ là Đệ Nhất Thượng Thiên Hoàng Thái Tử Vương Quan, là con trai trưởng của Đức Vua Cha Bát Hải, được xem là Ông Lớn cai quản Thượng Thiên. Tương truyền, Ngài là Tôn Quan Đại Thần tại Đế Đình Thiên Cung và được sắc phong ngôi Thượng Thiên Nhất Phẩm Công Hầu, phụ trách cai quản tam giới, cả văn võ. Ngài chính là Đệ Nhất Thượng Thiên Hoàng Thái Tử Vương Quan.

Dân gian thường gọi Ngài là Đức Thánh Cả, với tước phong là Đào Tiên Đệ Nhất Hoàng Thái Tử Vương Quan Thượng Đẳng Tối Linh Thần. Tuy nhiên, Ngài không giáng trần mà chỉ hầu cận bên phải và có đền thờ ngay cạnh đền vua cha Bát Hải Động Đình. Ngài thay mặt cho cõi nhân gian, thực thi các nhiệm vụ trong Tam giới, tâu báo tội phúc nhân danh chốn Thượng Thiên.

Thần tích về Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên gắn liền với sự kiện Vua Cha Bát Hải diệt giặc tại Đền Đồng Bằng: “Khi có giặc ngoại xâm, Hùng Duệ Vương đã sai sứ giả về Hoa Đào Trang để truyền chỉ dụ triệu kỳ nhân dẹp giặc. Lúc đó có một Hoàng Xà hiện ra rồi bỗng hoá thành chàng trai lực lưỡng, tuấn tú hơn người chính là Phạm Vĩnh, hay còn gọi là Vĩnh Công, tức Vua Cha Bát Hải Động Đình. Ngài nhận chỉ dụ, nhờ sứ giả báo với Vua Hùng là sẽ tuyển mười tướng, chiêu mộ binh sĩ trong mười ngày, rồi xuất quân đánh giặc trên cả tám cửa biển nước Nam, hứa sau ba ngày là giặc tan.

Tương truyền ngay trong ngày tuyển mộ đầu tiên, Vĩnh Công đã chọn được ba tướng, đó là Quan Lớn Đệ Nhất, Quan Lớn Đệ Tam và Quan Lớn Đệ Tứ. Sau mười ngày, Ngài đã chọn đủ mười tướng. Trong hai mũi tấn công chủ yếu bằng đường thủy của giặc phương Bắc, Vĩnh Công cùng Quan Lớn Đệ Nhất chặn giặc tại cửa sông Cái, trong khi Quan Lớn Đệ Tam cùng Quân Sư Nuồi và Quan Lớn Đệ Ngũ chặn giặc tại cửa sông Bạch Đằng. Quan Điều Thất phụ trách ứng chiến và phối hợp tác chiến cùng các cánh quân chặn giặc đường bộ của Sơn Thánh. Các vị Quan lớn khác được phân công đánh giặc trên sáu cửa biển khác của Nước Nam. Đúng hẹn ba ngày, Vĩnh Công cùng tướng sĩ đã đánh tan giặc dữ trên cả tám cửa biển, giúp đất nước trở lại thanh bình.

Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Vì không giáng trần, nên trước đây Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên không có đền thờ và ngày tiệc chính. Tuy nhiên, ở bất kỳ đền nào cũng có tượng Ngài ngồi giữa Ngũ Vị Tôn Quan, mặc áo bào đỏ, đội mũ cánh chuồn.

Gần đây, đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên đã được xây dựng và hoàn thành, nằm trong quần thể di tích đền Đức Vua Cha Bát Hải Đồng Bằng, cách đền Đồng Bằng khoảng 500m, thuộc xã An Lễ, huyện Quỳnh Phụ, tỉnh Thái Bình.

Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất tại Thái Bình

Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất tại Thái Bình

Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhất nằm ngay sát Đền Đồng Bằng thờ Vua Cha Bát Hải.

Cung thờ Quan Lớn Đệ Nhất

Ngày khánh tiệc Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Ngày khánh tiệc đản nhật của Ngài được tổ chức vào ngày 24/08 âm lịch.

Hầu giá Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên

Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên thường ít khi về ngự đồng, chỉ xuất hiện trong những dịp đại sự như khai đàn mở phủ, tạ phủ, hầu xông đền xông điện. Khi ngự đồng, Ngài mặc áo đỏ thêu rồng, hổ phù và thực hiện lễ tấu hương, khai quang, chứng sớ điệp trạng mã.

Thông thường, khi khai đàn mở phủ, người ta phải thỉnh Quan Đệ Nhất về để pháp sư tuyên sớ điệp. Sau đó, Ngài sẽ phê sớ, phú huý, công cứ và tuyên bố khai đàn mở phủ. Đôi khi, Ngài còn “điểm dấu thánh” (lấy nén hương đã đốt, chấm một dấu nhỏ vào áo công đồng và khăn phủ diện của đồng tân, coi như khăn áo đã được quan lớn đánh dấu là của riêng thanh đồng đó, không ai được dùng chung). Cũng có khi, Quan Đệ Nhất chỉ về biên sớ sau đó truyền cho các quan khác mở phủ. Tuy nhiên, có lúc chính Ngài sẽ về khai giếng mở hồ Thiên Phủ (tức mở phủ Thượng Thiên) bao gồm: bóc trứng, đập chĩnh, kéo cầu,… và khai quang mã đàn, hình nhân bản mệnh (hồng) và Thiên Phủ (đỏ).

Bản văn Quan Lớn Đệ Nhất thứ nhất

Hương một triện chín lần soi thấu

Giãi lòng trần khải tấu linh thông

Thỉnh mời Đệ Nhất tôn ông

Lai lâm chứng giám điện trung uy hùng

Anh linh lục trí thần thông

Quyền cai tam giới uy phong phép màu

Thượng thiên xe giá lên chầu

Khâm thừa sắc chỉ công hầu ra uy

Nổi cơn mưa gió tức thì

Sấm vang tám cõi mây che ngất trời

Đượm nhuần thiên hạ đôi nơi

Thừa nhàn ông mới dạo chơi các toà

Ba mươi sáu động tiên nga

Bồng lai tiên cảnh chẳng xa chút nào

Bạn tiên dâng quả bàn đào

Rượu tiên thơ thánh thấp cao đôi tuần

Cung thương làu bậc ngũ âm

Cờ tiên đua nước bách thần nhởn nhơ

Ngọc Hoàng ngự chỉ phán ra

Bước vào bái tạ xuống qua cõi trần

Kíp đòi thổ địa long thần

Hỏi xem thiên hạ vạn dân thế nào

Sớ lên tâu nộp thiên tào

Ngọc Hoàng giá ngự ngôi cao đế đình

Dưới toà thuỷ tế long cung

Vua cha thấy mặt trong lòng yêu tin

Triều thần văn võ đôi bên

Ông tâu các việc thượng thiên lệnh hành

Xuống chầu thuỷ điện long tinh

Mười hai cửa bể cảnh thanh tú mầu

Long xà ngư biếc về chầu

Sóng xô mấy lớp nước triều mấy phen

Uy thanh trấn động kinh thiên

Phút thôi ông đã ngự lên lâm tùng

Có phen giá ngự sơn trung

Thạch bàn xe giá mây rồng tàn che

Dư muôn thú vật cầm thi

Dâng hoa tiến quả bốn bề xôn xao

Bạn tiên mừng rỡ đón chào

Cảnh nào là chẳng mĩ miều thanh tân

Xuống trần vui thú cõi trần

Thiên Đình có khách hồng trần dâng hoa

Dưới thuỷ tề long xà phục củng

Sơn lâm đều mến đức tôn vương

Trải qua thiên hạ bốn phương

Lòng trần khải tấu thắp hương khấn cầu

Tự nhiên ứng biến nhiệm mầu

Hoặc ai số hệ về đâu những là

Đệ tử hiến cúng hương hoa

Khấu đấu vọng bái ông đà độ cho

Sắm sanh gà lợn trâu bò

Đèn hương trầu quả thấu cho cõi lòng

Chí thành hữu cảm tất thông

Sở cầu tất ứng giáng lâm độ trì

Chữ rằng thánh giáng lưu ân

Đa tài đa lộc thiên xuân thọ trường!

Bản văn Quan Lớn Đệ Nhất thứ hai

Bóng kim ô ánh vàng choi chói

Cõi trăng già vời vợi ngôi cao

Trời xanh vằng vặc ngôi sao

Mây tuôn năm sắc đỏ đào bốn phương

Phóng hào quang khắp hòa thiên hạ

Vầng nguyệt soi chiếu cả hư không

Bốn mùa xuân hạ thu đông

Muôn dân mới biết âm dương phép màu

Trên thượng lầu Ngọc Hoàng thái cực

Dưới bách thần chầu chực hôm mai

Ngọc Hoàng ngự cảnh thiên thai

Đền rồng cao ngất cửa đài trang nghiêm

Mới ứng điềm rồng bay phượng múa

Tứ lân vờn thất bộ sao sa

Tám nghìn tiên nữ bách hoa

Sớm khuya chầu chực vua cha Ngọc Hoàng

Trong đền vàng hương bay trầm xạ

Ngoài thành mây khói tỏa nguy nga

Mây rồng năm thức phủ che

Thánh hoàng thái hậu tức thì thụ thai

Năm Bính Dần mồng mười tháng tám

Thái hậu bà sinh giáng tôn ông

Bách quan vọng bái cửu trùng

Châu phê long bút sắc phong thái hoàng

Trên thượng giới tôn quan giáng thế

Vâng sắc trời cứu thế độ dân

Sắc vua phong Thượng đẳng linh thần

Khắp thiên hạ muôn dân đảo cầu.

Trong tám cõi cửu châu vọng bái

Quan độ cho quốc thái dân an

Khâm thừa sắc lệnh vua ban

Sổ sinh, sổ tử liệt hàng châu phê

Đủ mọi bề tài kiêm văn võ

Trong bách thần nào có nhường ai

Lược thao văn võ toàn tài

Đình thần tứ phủ nào ai dám bì

Đức dung nghi bẩm sinh tài thánh

Biến lạ thường đức tính tinh anh

Uy gia khắp hết thiên đình

Làm mưa làm gió mở thành, khai sông

Chuyển trời đất mưa tuôn chớp lói

Nổi cơn giông cây cối đổ xô

Mây tuôn gió thổi mịt mù

Muôn loài quỷ mị làm cho rụng rời

Vang tiếng sét Ông sai lôi giáng

Qúy cùng tà phách tán hồn bay

Tôn quan vạn phép ai tày

Sông Ngân cũng vượt bề dày cũng qua

Gỗ chò hoa sai quân lên lấy

Các cửa ngàn đâu đấy đều kinh

Chúa mường chúa mán thần linh

Thượng ngàn các cửa phục tình làm tôi

Mới thử chơi mưa sa bão giật

Qúy cùng tà xiêu bạt tán đi

Có phen ngự xuống đan trì

Voi vàng ngựa bạc tức thì thưởng quân

Có phen dạo non nhân nước trí

Cảnh bầu trời sơn thủy long lâu

Tôn quan giá ngự thượng chầu

Khuông phù đệ tử sở cầu tòng tâm!

Theo:Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam