Quan Hoàng Đôi

Quan Hoàng Đôi (Nhạc Phủ). Màu sắc đại diện: màu xanh lá

Quan Hoàng Đôi là một trong những vị thánh hoàng thuộc hàng Tứ phủ Quan Hoàng trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt. Theo sử sách, ngài được biết đến như một vị tướng tài ba, am hiểu kinh sử và binh thư, luôn trung thành phò vua, bảo vệ đất nước. Ngài đã tham gia nhiều trận chiến trên vùng núi cao, và sau khi viên tịch, ngài được phong thánh, trở thành một trong những vị Quan Hoàng trong Tứ phủ Thánh Hoàng, được nhân dân khắp nơi lập đền thờ cẩn trọng.

“Thỉnh mời đệ nhị Quan Hoàng
Thống trị thiên hạ mọi nơi xa gần.
Thỉnh mời ông Hoàng đế tinh quân
Đệ Nhị ông ở rừng xanh ngự về”

“
Ai thời căn số phải hầu
Lập đàn thỉnh bóng, quy đầu làm tôi
Thánh Hoàng hoá phép trên trời
Hải môn bốn bể khắp nơi quyền hành”

Quan Hoàng Đôi (Nhạc Phủ)

Thần tích Quan Hoàng Đôi

Truyền thuyết kể rằng Quan Hoàng Đôi là con trai của vua cha Bát Hải, được giao phó nhiệm vụ giáng trần để đầu thai vào gia đình họ Nguyễn tại vùng đất Thanh Hóa. Từ nhỏ, ngài đã nổi bật với tài năng xuất chúng, trở thành một vị tướng vĩ đại, am tường kinh sử và binh thư. Ngài là một trung thần thời Lê, có nhiều đóng góp quan trọng trong việc giúp triều đình Lê đánh bại nhà Mạc. Khi nhà Mạc tháo chạy lên Cao Bằng, ngài được phong làm quan trấn giữ vùng Triệu Tường, thực hiện nhiệm vụ an dân. Sau khi ngài qua đời, vua đã khắc tên ngài lên bảng vàng để ghi nhận công lao và lập đền thờ để hậu thế tưởng nhớ. Do đó, có nơi gọi ngài là Quan Lớn Triệu Tường và thường thỉnh ngài ngay sau giá Quan Điều Thất.

Tại Đền Sòng và Đền Phố Cát, Quan Hoàng Đôi được thờ cúng như một vị thánh hoàng hầu Mẫu, được sắc phong Thượng Đẳng Thần để giám sát các việc thượng ngàn. Ngài là một trong Tứ Vị Khâm Sai, có nhiệm vụ chấm lính và nhận căn số cho con cháu nhà Tứ Phủ. Theo truyền thuyết, trong thời gian sống, Quan Hoàng Đôi là người Mán, đã cùng Quan Hoàng Bảy trừ giặc cứu dân, được phong tặng danh hiệu Tướng Công. Trong văn của Quan Hoàng Bảy có đoạn mô tả về Quan Hoàng Đôi, nhấn mạnh công lao của ngài trong các trận chiến cùng Hoàng Bảy, từ đó ngài còn được gọi là Quan Hoàng Đôi Bảo Hà. Đoạn văn ấy viết:

“Doanh trung thường có hai hoàng vào ra
Quan Hoàng Bảy Bảo Hà chính vị
Cùng tướng công Đệ Nhị Hoàng Đôi
Can qua dâu bể biển đời, anh hùng xưa đã ra người cung tiên”

Đền thờ Quan Hoàng Đôi

Hiện nay, ở miền Bắc và miền Trung có nhiều ngôi đền thờ Quan Hoàng Đôi, cụ thể như sau:

Đền thờ Quan Hoàng Đôi ở Cẩm Phả, Quảng Ninh: Ngôi đền này có tên gọi là đền Hoàng Đôi Bảo Hà, được nhân dân rước từ vùng Bảo Hà về thờ tự. Người đứng ra lập đền này là cụ đồng Nhâm, với lòng tôn kính và biết ơn đối với công lao to lớn của Quan Hoàng Đôi trong việc bảo vệ đất nước và cứu dân. Đây là phần đất của gia đình cụ Nhâm, và cụ đã tự tay xây dựng ngôi đền, rước chân nhang Ngài về để thờ phụng.

Đền thờ Quan Hoàng Đôi ở Bảo Hà, Lào Cai: Tại đây, Quan Hoàng Đôi được thờ tại cung Tứ Phủ Ông Hoàng trong đền Bảo Hà, nơi chính thờ Quan Hoàng Bảy. Mối liên hệ giữa hai vị thánh này rất mật thiết, bởi cả hai đã cùng nhau chiến đấu để bảo vệ đất nước. Người ta thường để tượng của Ông Hoàng Đôi màu xanh, trong khi Ông Hoàng Bảy mang màu tím, màu áo chính của hai ông trong các nghi lễ hầu đồng.

Cung thờ Tứ Phủ Quan Hoàng – Đền Bảo Hà

Đền thờ Quan Hoàng Đôi tại Phủ Tây Hồ, Hà Nội: Phủ Tây Hồ, nơi gắn liền với Thánh Mẫu Liễu Hạnh, cũng là một trong những địa điểm tâm linh thờ phụng Quan Hoàng Đôi. Nơi thờ ngài nằm ở bên cung Sơn Trang, nhìn vào hai bên cầu sẽ thấy có hai vị Quan Hoàng đang cưỡi ngựa bạch. Một vị mặc áo đỏ, đai vàng, khăn xếp lét màu vàng là Quan Hoàng Tứ, trong khi vị còn lại mặc áo xanh chính là Quan Hoàng Đôi.

Tượng Quan Hoàng Đôi – Phủ Tây Hồ

Thêm vào đó, chùa Quang Minh ngay phía sau đền Bảo Hà cũng là nơi thờ chính của Ông Hoàng Đôi.

Hầu giá Quan Hoàng Đôi

Theo sắc phong Tứ Phủ, khi ngự về đồng, Quan Hoàng Đôi mặc áo xanh lá cây, chít khăn mỏ rìu, trang phục trấn thủ, đi mạng chéo, đi ghệt tay và ghệt chân, tay cầm đôi hèo. Ngài thực hiện lễ khai quang, đi hèo ngự tọa, hiến tửu, nghe thơ, và ban phát lộc tài. Trước đây, Ông Hoàng Bảy thường ít khi được hầu hơn so với Quan Hoàng Đôi. Tuy nhiên, về sau, việc hầu Quan Hoàng Bảy trở thành phổ biến hơn, trong khi việc hầu Quan Hoàng Đôi ít xảy ra hơn. Nhiều người cho rằng chỉ nên hầu một trong hai ông, vì cả hai đều đã cùng nhau chinh chiến. Theo lối cổ, chỉ những đồng cựu, thủ nhang, đồng đền, và đạo trưởng mới được hầu giá Quan Hoàng Đôi.

Bản văn Quan Hoàng Đôi

Hoàng Đôi đem quân lên ngàn

Đùng đùng súng nổ dậy vang khắp trời

Sớ văn tấu thỉnh khuyên mời

Thỉnh Hoàng linh ứng ngự chơi đền này

Quan Hoàng vạn phép trong tay

Tam sanh sửa lễ khi nay khẩn cầu

Ai thời căn số phải hầu

Lập đàn thỉnh bóng, quy đầu làm tôi

Thánh Hoàng hoá phép trên trời

Hải môn bốn bể khắp nơi quyền hành

Bảo Hà coi chốn rừng xanh

Thổ Nùng Thổ mán phục tình làm tôi

Sắc phong chính hiệu Hoàng Đôi

Mười hai cửa bể mọi nơi đi về

Con vua Bát Hải thuỷ tề

Long thần Hoàng cưỡi đi về sớm khuya

Bấy giờ có sớ dâng lên

Vua Cha giáng chỉ hạ truyền phán ra

Kíp ngay diệt lũ yêu ma

Thánh hoàng đội lệnh bước ra sân rồng

Ba quân, lĩnh ấn công đồng

Kiếm thiêng ra phép thần thông xoay vần

Trên trời nổi trận phong vân

Sai lôi lôi giáng tối tăm mịt mờ

Pháp màu biến ứng thần cơ

Quỷ tan tà tán bấy giờ thu lôi

Chiêng kêu, trống đánh ba hồi

Thượng đường mở hội đón người lên công

Vua cha ban sắc tặng phong

Càng thêm tối tú oai hùng uy quang

Tiểu tôi bái lạy đức Hoàng

Dám xin soi xét trần gian lỗi lầm

Hoàng về giáng lưu ân

Khuông phù đệ tử thiên xuân thọ trường!