Quan Đệ Nhị Giám Sát

Danh hiệu: Quan Giám Sát – Quan Đệ Nhị Giám Sát – Quan Thanh Tra Giám Sát;

Sắc phong: Nhạc thần đại vương – Đô đài giám sát – Đệ nhị thượng ngàn giám sát đại vương thượng đẳng tối linh thần;

Phủ/ nơi cai quản: Nhạc Phủ, Giám sát tam giới, Nắm giữ số sinh tử của trần gian;

Trang phục: Màu xanh

Quan Lớn Đệ Nhị Giám Sát, còn được biết đến với tên gọi Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn hoặc Đệ Nhị Vương Quan, là một vị tôn quan vĩ đại trong hàng Ngũ Vị Tôn Quan. Ngài được biết đến như một vị thần linh thiêng, được nhân dân tôn kính và thờ phụng một cách chân thành tại nhiều ngôi đền trên khắp đất nước.

“Thượng ngàn giám sát quyền cai
Thông tri tam giới khâm sai đại thần
Có phen giá vũ đằng vân
Bát muôn công tử xa gần làm tôi”

Quan Giám Sát – Quan Đệ Nhị Giám Sát – Quan Thanh Tra Giám Sát

Thần tích Quan Lớn Đệ Nhị

Quan Lớn Đệ Nhị được biết đến là con trai thứ hai của Vua Cha Bát Hải Động Đình. Theo lệnh của Vua Cha, Ngài đã hạ phàm đầu thai vào hoàng cung (có tài liệu ghi nhận rằng Ngài hạ phàm vào ngày mồng ba tháng mười một năm Ất Dậu tại một gia đình quý tộc). Với tài năng văn võ song toàn, Ngài được mọi người kính nể và yêu mến, các vương tôn công tử đều tìm đến để làm học trò. Khi trở về chầu Thiên Đình, Ngài được giao quyền giám sát và cai quản miền sơn lâm, thượng ngàn. Ngài giáng thế để ban phúc và trừ tai ương cho nhân dân; khi dân chúng cầu khẩn Ngài trong lúc hạn hán, Ngài lập tức ban mưa thuận gió hòa.

Sự tích về Quan Lớn Đệ Nhị diễn ra trong thời kỳ Hùng Vương thứ 6, khi Ngài giáng trần để giúp Đức Thánh Gióng đánh bại giặc Ân, sau đó Ngài thác hóa tại Vân Đình. Đến thời Hùng Vương thứ 18, Ngài hạ sinh tại Nam Ninh trong gia đình họ Nguyễn, tên là Nguyễn Chiêu Minh. Tại đây, Ngài trở thành một trong những vị tướng phò Vua Cha Bát Hải Động Đình Vĩnh Công Đại Vương chống lại giặc Thục xâm lược. Sau này, theo lệnh của Vua Cha, Ngài lại đầu thai vào một gia đình quý tộc tại hoàng cung thời nhà Lê vào ngày 10/10 năm Bính Dần (có tài liệu ghi rằng Ngài hạ phàm vào ngày mồng 3/11 năm Ất Dậu). Khi trở về Thiên Đình, Ngài tiếp tục được giao quyền giám sát miền Sơn Lâm Thượng Ngàn. Ngài giáng thế để ban phúc cho dân, và mỗi khi nhân dân gặp hạn hán, cầu khẩn Ngài, Ngài lập tức cho mưa thuận gió hòa. Hàng năm, vào ngày 11/11 âm lịch, người dân tổ chức lễ tiệc để tưởng nhớ Quan Đệ Nhị Giám Sát.

Ngoài sự tích trên, còn dựa vào các văn hầu từ xưa để lại, chúng ta có thể hình dung về Ngài. Ngài vốn là một vị thần ở cõi Thiên Đình, con của vua Ngọc Hoàng, được giáng xuống trần gian:

Vốn xưa ông ở thiên đình
Con vua Thượng Đế giáng thần dương gian

Ngài sinh ra trong một gia đình quý tộc, ngay từ nhỏ đã tỏ ra xuất sắc trong văn thơ và nổi tiếng thông minh, khôn ngoan:

Tuổi vừa ba bốn đi chơi
Văn thi phú lục mọi tài khôn ngoan.

Bỗng một hôm, đến hạn về trời, trời bỗng nổi mưa gió, bão bùng, hà bá, thủy thần đã rước Ngài đi. Ngày Ngài hóa cũng chính là ngày mồng 3 tháng giêng.

Chẳng ngờ Thượng Đế đến kì
Mồng ba tháng một, một khi giờ dần
Sắc sai hà bá thuỷ thần
Quần tiên đón rước chẳng nhầm một ai

Về chốn Thiên Cung, Ngài có nhiệm vụ “Quản tam giới quyền cai giám sát”, nên chuyên lo về sổ sách sinh tử của cõi trần gian:

Sổ hội đồng một tay nắm giữ
Số trần gian sinh tử sót ai.

Vì vậy, Ngài là vị thánh chuyên cân đong tội, công và điều chỉnh họa phước cho các sinh linh trong cõi trần thế.

Rút dây tội phước cân người tội công.

Ngài còn là một vị thánh văn võ song toàn:

Võ thời ví với Đức Quan
Văn thời sánh ví Mạnh Nhan thay là.

Ngài còn giỏi cờ, thi ca, phú họa:

Cờ Tiên một đấu, thơ vài trăm thiên.

Ngài là một vị thánh anh minh, độ lượng, luôn hết lòng cứu giúp cho mọi sự oan khiên, bất hạnh của cõi dương gian:

Dù ai hữu sự kêu van
Khấn Quan Đệ Nhị thọ khang yên lành

Ngài là một vị thánh nổi tiếng trong Tứ Phủ nhờ sự thông minh, chính trực, luôn một lòng độ cho nước cho dân:

Thông minh chính trực, giúp nước phù đời
Quyền sơn lâm cai khắp mọi nơi
Vâng ngọc chỉ giáng thần Nam Việt
Anh hùng hào kiệt, độ khắp vạn dân.

Đền thờ Quan Lớn Đệ Nhị

Quan Lớn Đệ Nhị được thờ phụng tại nhiều nơi, bất kỳ đền điện nào có ban Công Đồng đều có sự hiện diện của Ngài trong hàng Ngũ Vị Tôn Quan.

Trong số đó, một số đền thờ Quan Lớn Đệ Nhị có thể kể đến như:

• Đền Quan Giám ở huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn (nơi Ngài trấn giữ miền sơn lâm).
• Đền Quan Lớn Đệ Nhị tại Thái Bình gần đền Đồng Bằng (nơi Ngài hội quân giúp Vua Cha Bát Hải chiến đấu chống ngoại xâm).
• Đền Quan ở Phố Cát, Thanh Hóa (nơi Ngài giáng hạ dạo chơi).
• Đền Quan Giám Mục ở quần thể di tích Phong Mục, thuộc Thôn Phong Mục, xã Châu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Đền Quan Giám Sát Linh Từ – Lạng Sơn

Đền Quan Giám Sát Lạng Sơn, cách Hà Nội 103km, là một trong những điểm đến tâm linh được người dân địa phương và du khách thập phương tìm đến hàng năm, đặc biệt vào các dịp lễ hội và đầu năm mới. Đền tọa lạc tại thôn Việt Thắng, xã Hòa Lạc, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, là nơi thờ Quan Lớn Đệ Nhị, hay còn gọi là Quan Giám Sát, người trấn giữ miền sơn lâm.

Đền Giám Sát Linh Từ được xem là nơi Ngài trấn giữ miền sơn lâm, là ngôi đền được nhắc đến đầu tiên khi nói đến những ngôi đền thờ chính Quan Đệ Nhị Giám Sát.

Trước đây, ngôi đền được xây dựng khá đơn giản với tường tranh nứa lá, số cung thờ và tượng thờ rất ít ỏi. Qua thời gian, nhờ vào sự cúng tiến của người dân, đền đã được tu bổ và ngày càng khang trang bề thế hơn. Hầu hết nguyên vật liệu xây dựng đền đều được làm từ đá xanh chạm trổ tinh xảo. Khuôn viên đền hiện nay không chỉ có cung chính thờ Quan Lớn Đệ Nhị mà còn mở rộng thêm gian đại bái, gian tiền bái và trung bái, bên ngoài còn có cung thờ Cậu Bé.

Đền Quan Đệ Nhị – Đồng Bằng (Thái Bình)

Địa chỉ: Thôn Lệ Bảo, xã Đông Hải, huyện Quỳnh Phụ, Thái Bình

Nằm trong khu di tích đền Đồng Bằng thờ Vua Cha Bát Hải rộng lớn, đền Quan Lớn Đệ Nhị cũng được nhân dân xây dựng tại đây. Ngôi đền có lịch sử tồn tại từ đời Hùng Duệ Vương thứ 18, cùng thời điểm xây đền Vua Cha Bát Hải Động Đình, cách đền Vua Cha khoảng 500m. Người dân quanh vùng truyền rằng đền Quan rất linh thiêng, gắn liền với nhiều câu chuyện tâm linh kỳ bí.

Đầu tiên phải kể đến câu chuyện vào khoảng thời gian nhân dân ta chống giặc Nguyên Mông xâm lược. Lúc đó, Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn cùng các tướng lĩnh trong triều đã sử dụng chính vùng đất của Trang Đào Động làm căn cứ quân sự. Nhiều lần, Đức Trần Triều đã chiêm bao được Đức Vua Cha và Quan Giám Sát hiến kế. Sau đó, Hưng Đạo Vương đã cho người dàn trận theo đúng giấc mơ, và quả thật các trận đánh đều linh ứng, quân ta chiến thắng rực rỡ mà không bị thương vong. Nhờ vào sự linh ứng của các thánh nhân, Hưng Đạo Vương đã ba lần đánh thắng quân Nguyên Mông. Triều đình sau này đã sắc phong cho Ngài là “Hộ Quốc Tỷ Dân Hiển Liệt Phúc Thần”.

Câu chuyện kỳ thú khác xảy ra vào thời vua Khải Định. Khi đó, vua đã qua tuổi tứ tuần, có nhiều thê thiếp nhưng không có người nối ngôi. Nghe tin về ngôi đền thờ Quan Lớn Đệ Nhị ở đất Đào Động linh thiêng, vua đã đến tận nơi dâng hương và cầu khẩn Ngài ban cho một hoàng nam. Cuối cùng, lời cầu tự của vua đã linh ứng. Để tạ ơn thần thánh, vua đã chi rất nhiều vàng bạc để trùng tu toàn bộ đền chùa đình miếu tại đất Đào Động, khiến nơi đây trở nên khang trang và hoàn mỹ hơn.

Ngày nay, đền Quan Lớn Đệ Nhị là ngôi đền có bề dày về công trình kiến trúc cổ, chỉ đứng sau đền Đức Vua Cha Bát Hải, và được nhân dân thường xuyên tới dâng lễ cúng bái. Đông đúc nhất là vào tháng 8 hàng năm, khi người dân và du khách từ mọi miền tổ quốc lại về tham quan và cúng lễ tại đền Quan Lớn Đệ Nhị rất tấp nập.

Đền Quan Giám Sát – Phố Cát

Địa chỉ: Thành Vân, Thạch Thành, Thanh Hóa

Tại Phố Cát, Thanh Hóa cũng có đền thờ Quan Giám Sát. Tương truyền rằng đây là nơi Ngài giáng hạ dạo chơi. Nhân dân tôn thờ và sùng kính Ngài đã xây dựng nên đền thờ, hàng năm tổ chức lễ bái lạy Ngài tại đây.

Đền Quan Giám – Phong Mục

Địa chỉ: Thôn Phong Mục, xã Châu Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Không hào nhoáng, không phô trương, ngôi đền Quan Giám được nhân dân thôn Phong Mục xây dựng và thành tâm hương khói hàng năm. Ngôi đền được xây dựng đơn giản theo kiểu hiện đại, không cầu kỳ về kiến trúc, mà chủ yếu là nơi để nhân dân có tâm đến cúng lễ Ngài, thể hiện lòng thành kính và cầu bái sức khỏe cho gia đình.

Ngày khánh tiệc Quan Lớn Đệ Nhị

Ngày khánh tiệc chính của Quan Lớn Đệ Nhị diễn ra vào ngày 10 tháng 11 Âm lịch (được coi là ngày Ngài hạ phàm).

Hầu giá Quan Lớn Đệ Nhị

Quan Lớn Đệ Nhị là một trong ba vị quan lớn thường xuyên ngự đồng, không chỉ trong những ngày tiệc vui mà còn trong các khoa lễ thông thường, đều thỉnh Ngài về để chứng đàn chứng sớ. Khi ngự đồng, Quan Lớn Đệ Nhị mặc áo xanh (có khi là xanh lá cây) thêu rồng, hổ phù. Ngài về làm lễ tấu hương, khai quang, chứng sớ và múa kiếm (cách hầu Quan Giám Sát có thể là múa đôi kiếm, một kiếm, hoặc một kiếm một cờ như lúc Ngài ra trận).

Giống như Quan Lớn Đệ Nhất, khi khai đàn mở phủ, người ta thường thỉnh Quan Lớn Đệ Nhị về chứng đàn Nhạc Phủ (Thượng Ngàn) với đàn mã đều màu xanh. Ngoài ra, vào những dịp đại lễ như mở phủ khai đàn, tạ phủ,… trước ngày làm lễ, người ta thường thỉnh Quan Lớn Đệ Nhị về thanh tra giám sát đàn mã đền phủ.

Những người có căn Quan Đệ Nhị Thượng Ngàn thường là những người khẳng khái, chính trực, công minh trong tất cả các mối quan hệ và công việc. Họ thường giỏi giang trong công việc cũng như trong các mối quan hệ đối nhân xử thế, và được mọi người quý mến, thích khám phá khắp nơi.

Bản văn Quan Lớn Đệ Nhị thứ nhất

Thỉnh mời Hoàng đế tinh quân
Hiệu ông Đệ Nhị Thiên Đình giáng sinh
Vốn xưa ông tại Thiên Đình
Đêm ngày chầu chực ở trong lâu đài

Số sinh số tử trên đời
Một tay biên chép chẳng sai số nào
Bách quan văn vũ nội tào
Khi ra bệ ngọc khi vào toà trương

Thông minh chính trực mọi đường
Kiên hào đỉnh túc chẳng nhường một ai
Thiên tào đệ nhị thứ hai
Thông tri tam giới mọi nơi xa gần

Phép ông hành vũ hành phong
Đâu đâu cũng đều phục tùng làm tôi
Trời làm đại hạn nắng nôi
Cầu ông đảo vũ một thôi dần dần

Ông sai hà bá thuỷ thần
Tự nhiên nổi trận đùng đùng mưa sa
Điều hoà thiên hạ xướng ca
Nam nữ trẻ già sợ phép tôn quan

Lệnh truyền sai xuống thuỷ cung
Tự nhiên mưa gió mênh mông đồn điền
Hợp hoà thiên hạ dưới trên
Bờ nào bờ ấy nước chan đầy bờ

Dù ai đi sớm về khuya
Phong điều vũ thuận thái hoà nghỉ ngơi
Có phen thong thả ngồi chơi
Tuyển người số mực chép người số son

Vua cha nghe hết nguồn cơn
Ai làm nấy chịu chẳng còn có oan
Sai xuống hạ giới làm quan
Sinh vào quý tộc hiền lương đức lành

Vừa năm ất dậu thai sinh
Mồng ba tháng một đã sinh ra người
Tuổi vừa ba bốn đi chơi
Văn thi phú lục mọi tài khôn ngoan

Song đường mừng rỡ yêu thương
Rằng nhà có phúc kẻ thương người vì
Chẳng ngờ Thượng Đế đến kì
Mồng ba tháng một, một khi giờ dần

Sắc sai hà bá thuỷ thần
Quần thiên đón rước chẳng nhầm một ai
Ngũ lôi hiệu lệnh tướng trời
Nhị thập bát tú mọi nơi trương toà

Đều thời vâng lệnh vua cha
Rước quan đệ nhị trên toà thượng thiên
Song đường thương nhớ chẳng yên
Sao ông nỡ để mối phiền dương gian

Sinh thành dưỡng dục núi non
Lấy ai khuya sớm thần hôn cho đành
Vốn xưa ông ở thiên đình
Con vua Thượng Đế giáng thần dương gian

Dù ai có lệnh kêu van
Khấn ông đệ nhị thọ khang yên lành
Thiên tư chính trực thông minh
Giáng Đền giáng Phủ anh linh muôn phần

Chữ rằng Thánh giáng lưu ân
Đa tài đa lộc thiên xuân thọ trường!

Phú :

Nhác trông lên tòa vàng san sát,
Không đâu bằng Phố Cát Đồi Ngang.

Đá lô xô nước chảy làn làn,
Điều một thú cỏ hoa như vẽ.

Nhạn chiều hôm bay về lẻ tẻ,
Trên sườn non chim sẻ ríu ran.

Nuớc dưới khe tung tính tiếng đàn,
Trên đỉnh núi tùng reo điểm trống.

Có thơ rằng:

Ngần ngật Sòng Sơn kiêu dị lộc
Thanh thanh tri thủy chiếu trần tâm
Sơn tri cao hệ thủy chí thâm
Đây thực chốn non nhân nước trí.

Thượng phong tri thủy địa cốc lâm san
Nam thiên tri đệ nhất đền quan
Cảnh lạc thú thượng ngàn sơn cước

Thông minh chính trực, giúp nước phù đời
Quyền sơn lâm cai khắp mọi nơi
Vâng ngọc chỉ giáng thần Nam Việt

Anh hùng hào kiệt, độ khắp vạn dân
Sắc gia ban: Thượng đẳng tôn thần
Quyền giám sát, kiêm tri phủ viện
Nghe văn thỉnh luyện, giá ngự từ trung
Chữ “Sở cầu hữu cảm tất thông”
Hộ đệ tử đồng gia thời phú quý!

Bản văn Quan Lớn Đệ Nhị thứ hai

Nhác trông lên biển đề choi chói
Dưới sân rồng nhang khói long lanh
Muôn hoa đua nhị trên cành
Sơn trang quan giám yến quỳnh bẻ bai

Quản tam giới quyền cai giám sát
Nương càn khôn lăng quát trong tay
Khâm thừa đế lệnh xưa nay
Quyền quan giám sát chức dày thiên cung

Sổ hội đồng một tay nắm giữ
Số trần gian sinh tử sót ai
Có phen ngự cảnh bồng lai
Rút dây tội phước cân người tội công

Có phen tới sân rồng chầu chực
Tấu đối xong nhật khắc tăng du
Có phen đằng giá Vân Cù
Mưa tuôn khói toả sấm ù dậy vang

Họp bàn loan đình Thần ca tụng
Chén rượu quỳnh Quan chú Quan anh
Cửa đền gió mát trăng thanh
Đàn ca sáo thổi dạo quanh trước lầu

Có phen ra tiếp hầu Lưu Quí
Ván cờ Tiên đấu trí một hai
Có phen thắng cảnh đua tài
Cờ Tiên một đấu thơ vài trăm thiên

Thơ Lý Bạch cờ tiên dám ví
Rượu lưu ly tửu thí coi chi
Ngắm xem hoa cúc hoa quỳ
Hoa lan hoa huệ tứ kì bách hoa

Vườn thượng uyển trăm hoa đua nở
Thú chơi hoa phải biết mùi hoa
Hoa lan hoa huệ hoa trà
So sánh có mai hoa là đệ nhất

Đã đẹp lại thơm hương cũng ngát
Màu trong so ngọc trản nào thua
Mặn mà mọi vẻ mọi ưa
Bách hoa đua nở bốn mùa ngát hương

Vang tiếng trống bốn phương sấm động
Cửa thiên môn lồng lộng uy quang
Đức ông chính ngự ngai vàng
Kiêm tri tam giới, Ngọc Hoàng sắc phong

Ban hiệu vị Quận Công Giám Sát
Quyền quản cai Phố Cát Đồi Ngang
Võ thời ví với Đức Quan
Văn thời sánh ví Mạnh Nhan thay là

Giáng sinh ngày mồng ba tháng một
Trung thiên thời chính ngọ xuất thân
Thung huyên mừng rỡ muôn phần
Sinh ra là đấng trung thần trượng phu

Tài văn võ cơ đồ bất nhị
Thượng đẳng thần Đệ nhị tôn quan
Dù ai hữu sự kêu van
Khấn Quan Đệ Nhị thọ khang yên lành

Nén nhang thơm tâm thành khấu thủ
Ứng pháp mầu đảo vũ thu vân
Chữ rằng thánh giáng lưu ân
Tôn Quan lưu phúc thiên xuân thọ trường!

Bản văn Quan Lớn Đệ Nhị thứ ba

Sơn tiêu sơn động sơn trang
Đền thờ Quan giám sát thượng ngàn tối linh
Muôn hoa đua nhị trên cành
Bộ nàng tha thướt yến quỳnh bẻ bai

Thượng ngàn giám sát quyền cai
Thông tri tam giới khâm sai đại thần
Có phen giá vũ đằng vân
Bát muôn công tử xa gần làm tôi

Trời làm đại hạn nắng nôi
Kiều quan đảo vũ một thôi giờ dần
Lệnh sai hà bá thuỷ thần
Tự nhiên dâng nước xoáy vần mưa sa

Điều thời thiên hạ xướng ca
Phong điều vũ thuận thái hoà thảnh thơi
Có phen thong thả ngự chơi
Tuyển người số mực chép người số son

Vua cha nghe hết nguồn cơn
Ai làm nấy chịu chẳng còn có oan
Lệnh truyền giáng hạ làm quan
Sinh vào quý tộc hiền lương đức lành

Vừa năm ất dậu thai sinh
Mồng ba tháng một đã sinh ra người
Tuổi vừa ba bốn đi chơi
Văn thi phú lục mọi tài khôn ngoan

Song đường mừng rỡ yêu thương
Rằng nhà có phúc kẻ thương người vì
Chẳng ngờ Thượng Đế đến kì
Mồng ba tháng một, một khi giờ dần

Sắc sai hà bá thuỷ thần
Quần tiên đón rước chẳng nhầm một ai
Ngũ lôi hiệu lệnh tướng trời
Nhị thập bát tú mọi nơi trương toà

Đều thời vâng lệnh vua cha
Rước quan đệ nhị lên toà thượng thiên
Song đường thương nhớ chẳng yên
Sao ông nỡ để mối phiền dương gian

Sinh thành dưỡng dục núi non
Lấy ai khuya sớm thần hôn cho đành
Vốn xưa ông ở thiên đình
Con vua Thượng Đế giáng thần dương gian

Dù ai có lệnh kêu van
Khấn ông đệ nhị thọ khang yên lành
Thiên tư chính trực thông minh
Giáng Đền giáng phủ anh linh muôn phần

Chữ rằng Thánh giáng lưu ân
Đa tài đa lộc thiên xuân thọ trường​!