Đức Vua Cha Thiên Phủ

Đức Vua Cha Thiên Phủ (miền trời)

Danh hiệu: Ngọc Hoàng Thượng Đế – Màu sắc đại điện: sắc vàng

Việc tôn thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tín ngưỡng của người Việt từ rất lâu. Tại nhiều ngôi chùa ở miền Bắc, Ngài thường được thờ cúng cùng với các vị thần linh khác như Nam Tào, Bắc Đẩu, Phạm Thiên, Đế Thích…

Trong tín ngưỡng thờ Mẫu Tứ Phủ của Việt Nam, Đức Vua Cha Ngọc Hoàng được tôn vinh như là thân phụ của Thánh Mẫu Liễu Hạnh – vị thần chủ tối linh của Đạo Mẫu Việt Nam. Theo truyền thuyết, Ngài ngự trị nơi Thiên Phủ, trong một cung điện lộng lẫy trên trời, nơi có tiên nữ phục vụ và thiên binh thiên tướng canh giữ. Trong Đạo Mẫu, Thánh Mẫu Liễu Hạnh giữ vị trí cao nhất trên trần gian và Tứ Phủ, nhưng tại cõi Thiên Phủ, Ngọc Hoàng Thượng Đế vẫn là bậc tối cao. Vì thế, trong các đền phủ, Ngài thường được lập ban thờ riêng, với hai vị Nam Tào – Bắc Đẩu chầu cận hai bên.

Long ngai chín bệ kim môn
Hoàng Thiên Thượng Đế Chí Tôn cầm quyền
Khắp tam thiên đại thiên thế giới
Vua Ngọc Hoàng quyền đại tối linh

Thần tích Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế

Truyền thuyết Thần Trụ Trời của người Việt cổ

Để giải thích nguồn gốc hình thành của thế giới, người Việt cổ đã lưu truyền thần thoại về Thần Trụ Trời:

Vào thuở hồng hoang, khi trời đất chưa hình thành, mọi thứ vẫn chìm trong cõi hỗn mang tối tăm. Bỗng nhiên, một vị thần khổng lồ xuất hiện, dùng đầu nâng trời lên cao, rồi lấy đất đá đắp thành cột trụ chống trời. Cột càng cao, bầu trời càng rộng mở. Thần không ngừng đào đắp, nâng vòm trời lên mãi… Từ đó, trời đất phân chia, đất trở nên vuông vức như mâm lớn, trời tròn tựa bát úp. Nơi giao nhau giữa trời và đất được gọi là chân trời.

Khi cõi thế đã định hình, thần phá cột trụ, tung đất đá đi khắp nơi. Chính vì vậy, ngày nay cột trụ không còn nữa, nhưng dấu tích vẫn được cho là còn lưu tại núi Yên Phụ (Kim Môn, Hải Dương). Đất đá văng đi hóa thành núi non, gò đống; nơi bị đào sâu trở thành biển rộng, hồ sâu. Sau đó, nhiều vị thần khác tiếp tục xuất hiện để xây dựng thế gian như thần Núi, thần Sông, thần Biển, thần Sao…

Ngọc Hoàng Thượng Đế trong Đạo Giáo

• Về sau, khi Đạo Lão từ Trung Hoa truyền vào Việt Nam, hình tượng Ông Trời dần được gọi là Ngọc Hoàng. Từ thời cổ đại, người Trung Quốc đã tôn thờ một vị vua cai quản thiên giới mang danh Ngọc Hoàng. Đến thời nhà Thương, Ngọc Hoàng được xem là vị vua đứng đầu cõi tiên giới, không còn giữ vai trò sáng thế. Ngài được cho là ngự tại thiên cung ở trung tâm bầu trời, nơi Thiên Cực Bắc. Qua nhiều triều đại, vị thần này còn được tôn xưng bằng nhiều danh hiệu khác như Thiên Đế, Ngọc Đế, Đế Tể…
• Trong tín ngưỡng Đạo Mẫu Việt Nam, Ngọc Hoàng được tôn là Vua Cha Ngọc Hoàng – thân phụ của Thánh Mẫu Liễu Hạnh, đấng thần chủ tối cao của Đạo Mẫu.

Truyền thuyết Ngọc Hoàng giáng trần của Trung Quốc

• Theo dân gian Trung Hoa, Ngọc Hoàng Thượng Đế vốn là người trần gian tên Trương Hữu Nhân, sống tại Trương Gia Loan, quận Thông Châu, Bắc Kinh. Nhờ đức tính nhẫn nhịn, khiêm cung, ông được gọi là Trương Bách Nhẫn; lại hay giúp người, chăm tu hành nên được xưng là Đại Quý Nhân. Ông có người vợ họ Vương – tức Tây Vương Mẫu, cùng bảy người con gái: Đại Thư, Nhị Thư, Tam Thư, Tứ Thư, Ngũ Thư, Lục Thư và Trương Thất Nữ.
• Một dị bản khác cho rằng vợ Ngọc Hoàng hiệu là Thiên Hậu, sinh chín người con trai. Em gái Ngọc Hoàng là Dao Cơ kết duyên cùng người phàm Dương Thiên Hựu và sinh ra Nhị Lang Thần. Cũng theo tích Táo Quân, vì Trương Lang cùng họ với Ngọc Hoàng nên được phong làm Táo Vương. Ngọc Hoàng ngự nơi điện Linh Tiêu trên thiên giới, cùng Tây Vương Mẫu cai quản cõi trời.
• Tương truyền trời có mười ba tầng, mỗi tầng rộng ba vạn dặm. Ngoài trời là cõi Vô Cực, còn bên trong là Thái Cực. Thái Cực Thiên chia thành năm phương Đông – Tây – Nam – Bắc – Trung do Ngọc Hoàng phân định:
• Trung Thiên: nơi Ngọc Hoàng ngự trị, cai quản 36 thiên, 3000 thế giới cùng 72 địa sát và tứ đại Bộ Châu.
• Bắc Thiên: giao cho Tử Vi Đại Đế cai quản, chủ việc tài lộc, tinh tú và họa phúc nhân gian.
• Nam Thiên: do Văn Xương Đế Quân và Văn Hành Thánh Đế quản cai, chuyên ghi chép công tội, sắc phong thiên tử và chư thần.
• Đông Thiên: do Tam Quan Đại Đế cai quản, chủ việc ban phúc, tăng thọ, giải tai ách cho sinh linh.
• Tây Thiên: do Như Lai Phật tổ quản lĩnh, về sau truyền cho Quan Âm và Thích Ca Mâu Ni, chuyên giáo hóa tâm linh, khuyên người hướng thiện tu đạo.
• Trong văn hóa Việt Nam, hình tượng Ngọc Hoàng là sự giao thoa giữa Phật giáo Ấn Độ, Đạo giáo Trung Hoa và tín ngưỡng bản địa. Khi tư tưởng Tam giáo đồng nguyên phát triển, trong chùa Việt không chỉ thờ Phật mà còn phối thờ Ngọc Hoàng, Tiên Thần, Mẫu cùng các bậc có công với đất nước, tạo thành một thế giới tâm linh dung hòa, trong đó Phật vẫn giữ vị trí trung tâm tối thượng.

Đền thờ Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế

• Tín ngưỡng thờ Ngọc Hoàng Thượng Đế hiện diện rộng khắp trong đời sống tâm linh người Việt. Tại nhiều chùa miền Bắc, Ngài được phối thờ cùng Nam Tào, Bắc Đẩu, Phạm Thiên, Đế Thích… như dấu ấn của tư tưởng Tam giáo đồng nguyên.
• Một số nơi thờ chính Ngọc Hoàng Thượng Đế tại Việt Nam gồm:
• Đàn Kính Thiên Tràng An (Gia Sinh, Gia Viễn, Ninh Bình)
• Đàn Nam Giao thuộc quần thể cố đô Huế
• Đền Đậu An (An Xá, An Viên, Tiên Lữ, Hưng Yên)
• Chùa Ngọc Hoàng (Đại Lai, Gia Bình, Bắc Ninh)
• Chùa Ngọc Hoàng (Mai Thị Lựu, Đa Kao, Quận 1, TP.HCM)
• Nhà thờ họ Trương Việt Nam (Thiên Tôn, Hoa Lư, Ninh Bình)
• Điện Bồ Hong trên núi Cấm (An Giang)
• Chùa Vân An (Bảo Lạc, Cao Bằng)
• Đền Ô Xuyên (Cổ Bì, Bình Giang, Hải Dương)

Bản văn Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế

(Bản văn được hát trong ngày khánh tiệc Đức Vua Cha Ngọc Hoàng mùng 09 tháng Giêng hằng năm)

Thần kim ngưỡng khải tấu thiên tôn
Tọa thượng dương dương nghiễm nhược tồn
Nguyện thỉnh pháp âm thi huệ lực
Tùy cơ phó cảm nạp trần ngôn

Tiết xuân thiên tam dương khai thái
Mở vận lành vạn đại hưng long
Linh Tiêu Kim Khuyết Vân Cung
Tâm hương thấu đến cửu trùng thiên thai
Thuở đất trời âm dương hòa hợp
Kiến tạo nên vũ trụ càn khôn
Long ngai chín bệ kim môn
Hoàng Thiên Thượng Đế Chí Tôn cầm quyền
Khắp tam thiên đại thiên thế giới
Vua Ngọc Hoàng quyền đại tối linh

Ngôi cao chính ngự thiên đình
Ngai vàng thống chế quần sinh muôn loài
Hằng giá ngự đan đài tử phủ
Khúc nghê thường y vũ xướng ca
Đàn cầm thánh thót thánh tha
Tiếng dâng ngọc tửu hoàng hoa đượm mùi
Vườn thượng uyển thảnh thơi thánh giá
Điện Linh Tiêu thong thả giáng lâm

Đào viên mở hội long vân
Bách tiên văn vũ quần thần âu ca
Cửa thiềm cung bách hoa tiên tử
Đứng đôi bên ngọc nữ cung phi
Rồng bay phượng múa nghê quỳ
Trăm hoa đua sắc tức thì tỏa hương
Nhân khánh hạ tam dương cửu nhật
Thiết đàn tràng kính ngưỡng thiên công

Thần đăng ngũ quả tiến dâng
Kính xin soi xét lỗi lầm trần gian
Ban phúc lộc nhân khang vật thịnh
Khắp bốn mùa cát khánh tường quang

Phong điều vũ thuận an khang
Mãn thiên hỷ khí xuân quang lại về
Thiên tăng tuế đề huề trường thọ
Chiếu nhân gian trăm họ giai xuân
Ơn trên bảo quốc hộ dân
Khuông phù đệ tử thiên xuân thọ trường

Theo vai vế trong Đạo Mẫu, Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế là bậc chí tôn tối thượng, thân phụ của Thánh Mẫu Thần Chủ, vì vậy không có giá hầu Đức Vua Cha. Ngày nay, ở một vài nơi vẫn xuất hiện việc thanh đồng hầu giá Đức Vua Cha Ngọc Hoàng, đây là biểu hiện sai lệch với phép tắc truyền thống của Đạo Mẫu. Người thực hành tín ngưỡng cần hiểu rõ để giữ đúng khuôn phép đạo thờ