Cô Chín Cửu Tỉnh

Cô Chín Sòng Sơn (Thiên Phủ) – Màu sắc đại diện: màu hồng.

Danh hiệu: Cô Chín – Cô Chín Sòng Sơn/ Cô Chín Đền Sòng – Cô Chín Giếng – Cô Chín Rồng – Cô Chín Suối – Cô Chín Tây Thiên – Cô Chín Thượng;

Nguồn gốc: Tiên nữ trên thiên đình, con gái thứ 9 của Ngọc Hoàng Thượng Đế; Phủ/ nơi cai quản: Thiên Phủ;

Hầu Cận: Mẫu Cửu Trùng Thiên, Mẫu Sòng Sơn, Chầu Chín Cửu Tỉnh;

Lĩnh vực chính: Xem bói, Cho thuốc chữa bệnh, Tâu với Thiên đình về những kẻ phạm tội, thu giam hồn phách cho dở điên dở dại;

Trang phục: Hồng.

Trong Tứ phủ Thánh Cô, Cô Chín Sòng Sơn là một thánh cô quyền uy, với nhiều phép thuật thiêng liêng biến hóa. Sự tích của Cô Chín Sòng Sơn đã nổi danh khắp vùng xứ Thanh.

“Thanh Hoa sơn thuỷ hữu tình
Có Cô Chín Giếng anh linh khác thường
Sinh thời hầu cận Mẫu Vương
Dọn hàng quán mát âm dương núi Sòng”

“Nguyên xưa giá ngự đền Sòng
Quyền cai cửu tỉnh hầu trong bơ tòa
Cây sung cô lấy làm nhà
Cây doi làm cửa trông ra ngoài đền”

Cô Chín Sòng Sơn

Thần tích Cô Chín Sòng Sơn

Hiện tại, chưa có tài liệu nào ghi chép về việc Cô Chín giáng sinh dưới hình hài một nhân vật nào trên trần gian. Do đó, thân phận của Cô mang đậm màu sắc thiên thần. Những ai cầu đảo Cô đều chuẩn bị lễ vật: Nón đỏ, hài hoa, vòng hồng hay võng đào. Một số địa phương cũng thờ Cô với những danh xưng khác nhau như Cô Chín Rồng, Cô Chín Suối, nhưng tất cả đều hướng về Cô Chín Sòng được tôn thờ. Cô Chín là Tiên Cô tài năng, theo hầu Mẫu Liễu Hạnh, và có khả năng xem bói, 1000 quẻ cô bói ra đều chính xác. Theo sự tích, Cô có phép thần thông quảng đại; ai phạm tội, Cô sẽ về tâu với Thiên Đình để thu giam hồn phách, khiến họ dở điên dở dại. Khi Cô du ngoạn khắp bốn phương, khi trở về đất Thanh Hóa, thấy cảnh sắc nơi đây thật kỳ thú, Cô hài lòng hội họp với các thần nữ, lấy gỗ cây sung làm nhà, còn cây si thì dùng để mắc võng, từ đó nhân dân cầu đảo, linh ứng, lập đền thờ Cô.

Có truyền thuyết kể rằng Cô Chín là con gái thứ 9 của Ngọc Hoàng Thượng Đế. Cô Chín, một tiên cô giáng trần, trước đây đã cư ngụ tại cổng đền Ba Dội, từng theo hầu mẫu Sòng. Ban đầu, những người trần mắt thịt không tin, cho rằng Cô là yêu quái, nên đã quở trách, đánh đuổi và tìm mọi cách để diệt trừ. Do đó, Cô đã về tâu với thiên đình để thu giam hồn phách, gây ra sự điên dại cho những kẻ đó. Không chỉ vậy, Cô còn “làm cho trăm trứng hiểm nghèo, khi lội dưới suối khi trèo lên cây”. Với phép thần thông quảng đại và tài năng xem bói, trong những năm chinh chiến loạn lạc, Cô đã phò vua giúp nước bằng cách tiên đoán trận mạc, nhờ đó trăm trận trăm thắng.

Khi thanh nhàn, Cô lại dạo chơi khắp vùng trời Nam, đất Việt, thấy xứ Thanh cảnh đẹp vô biên, Cô liền hội họp với các thần nữ, lấy gỗ sung làm nhà và mắc võng trên cây si. Nhân dân cầu đảo thấy linh ứng nên đã lập đền thờ Cô ngay tại nơi này.

Hiện vẫn còn lưu truyền câu chuyện về sự linh thiêng của Cô mà người dân thường kể lại. Vào những năm 70 của thế kỷ XX, khi chính quyền đã phá đền để thực hiện công cuộc bài trừ mê tín dị đoan, ông chủ nhiệm hợp tác xã đã chỉ huy cuộc phá dỡ. Ông còn lớn tiếng tuyên bố: “Nhiều người bảo đền cô linh thiêng, tôi phá xem có còn linh thiêng hay không”. Tuy nhiên, sau đó, gia đình ông luôn gặp phải những điều không may. Vợ con ông qua đời gần hết, chỉ còn một cậu con trai, nhưng lơ ngơ, lang thang và hiện nay vẫn chưa biết lưu lạc nơi đâu.

Một số danh hiệu khác của Cô Chín Sòng Sơn

Cô Chín linh thiêng cứu người, giúp đời nên người dân ở khắp mọi nơi phụng thờ. Tại mỗi nơi thờ phụng Cô, người ta lại kính nể gọi Cô bằng những cái tên khác nhau. Những tên gọi như Cô Chín Suối Rồng tại Hải Phòng, Cô Chín Thượng Thiên tại Bắc Giang đều là cách gọi khác của Cô Chín Sòng. Tại những đền phủ này, người ta đều áp dụng hình thức thờ vọng Cô, mong cầu Cô ban phước lành, bình an cho muôn dân. Đến nay, một số danh hiệu về Cô Chín được người dân thường gọi như:

• Cô Chín
• Cô Chín Sòng Sơn
• Cô Chín Đền Sòng
• Cô Chín Giếng
• Cô Chín Rồng
• Cô Chín Suối
• Cô Chín Tây Thiên
• Cô Chín Thượng

Đền thờ Cô Chín Sòng Sơn

Đền Cô Chín Sòng Sơn là nơi thờ chính của Cô Chín Sòng Sơn và Mẫu Cửu, Chầu Cửu. Với danh tiếng vượt bậc của Cô Chín Sòng Sơn, nhiều người thường nghĩ đây là nơi thờ chính của riêng Cô. Hiện nay, trong cung cấm là nơi thờ Mẫu Cửu có phối thờ thêm Tam Tòa Thánh Mẫu. Còn Chầu Cửu có một cung riêng bên tay trái của cung Cô Chín. Vì vậy, khi đến Đền, sau khi lễ Cô Chín, chúng ta nên lễ Chầu Cửu và Mẫu Cửu.

Lầu Cô Chín tại Đền Sòng

Đền Chín Giếng (hay còn gọi là đền Cô Chín) cách đền Sòng Sơn khoảng 2 km, nổi tiếng linh thiêng nhất nhì xứ Thanh, trước thuộc địa phận phường Bắc Sơn, thị xã Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa. Tên của ngôi đền bắt nguồn từ 9 miệng giếng thiêng quanh năm đùn nước không bao giờ cạn dưới mặt dòng suối tự nhiên chảy qua đền Sòng và đền Chín Giếng. Nếu từ Hà Nội về Thanh Hóa, thì Đền Mẫu Sòng Sơn nằm bên phải đường, còn đền Cô Chín Sòng Sơn nằm bên trái. Hai đền chỉ cách nhau khoảng 1km. Phong cảnh suối thiêng hữu tình như tranh vẽ. Xung quanh suối là những miệng giếng trong xanh, sâu thăm thẳm, đùn nước lên thành từng nhịp. Đền Cô Chín được khởi công cùng đền Sòng dưới thời Cảnh Hưng triều Vua Lê Hiển Tông (1740 – 1786) và chính thức tu sửa vào năm 1939. Năm 1993, đền được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia.

Đền Chín Giếng

Đền Chín Giếng

Đền Chín Giếng

Tại Hà Nội cũng có một số đền thờ Vọng Cô Chín có thể kể đến như:

• Đền Kim Giang (Số 122 Kim Giang, Phường Đại Kim, Quận Hoàng Mai, Hà Nội)
• Đền Mẫu Sòng Sơn (Số 35 Tôn Đức Thắng, Phường Hàng Bột, Quận Đống Đa, Hà Nội)
• Miếu Cô Chín Giếng (Số 86 Hào Nam, Phường Chợ Dừa, Quận Hoàn Kiếm, Hà Nội)
• Miếu Cô Chín (Ngõ Lan Bá, Phường Trung Phụng, Quận Đống Đa, Hà Nội)
• Miếu thờ Cô Chín – Gia Quất (Số 32 Ngõ 29 Thượng Thanh, Thượng Thanh, Long Biên, Hà Nội)

Cô Chín Suối Rồng – Đền Suối Rồng, Đồ Sơn, Hải Phòng

Nguồn gốc chín giếng thiêng

Sự tích này là một câu chuyện được truyền miệng từ người dân trong vùng. Người ta kể rằng vào năm hạn hán, nước sinh hoạt trở nên khan hiếm, người dân đã phải đi tìm nguồn nước để đào giếng. Họ đã tìm đến đền suối Sòng và kiên trì khoan giếng. Dù đã đào liên tục tới 8 miệng giếng nhưng vẫn không thấy giọt nước nào. Tuy nhiên, khi đặt mũi khoan tới miệng giếng thứ chín ở độ sâu 8 – 9m thì bất ngờ xuất hiện một mạch nước lớn đùn lên ào ạt. Nhờ đó, cả làng đã có nước ngọt để sinh hoạt.

Đến nay, 9 miệng giếng này vẫn còn tồn tại, tuy nhiên, một số giếng đã được lấp bớt để đảm bảo an toàn cho người dân, vì nơi đây đã xảy ra nhiều vụ tai nạn thương tâm. Tuy nhiên, miệng giếng thứ 9 vẫn còn đó, là miệng giếng sâu nhất với nguồn nước dồi dào và trong vắt. Đã từng có đoàn khảo sát từ Hà Nội về để đo đạc, khảo sát độ sâu của miệng giếng này nhưng không thể thu được kết quả chính xác. Bởi càng xuống sâu, nước càng lạnh, ánh sáng càng yếu khiến công cuộc điều tra trở nên khó khăn hơn. Dù vậy, những chuyên gia cũng đưa ra dự đoán rằng nguồn nước dồi dào từ miệng giếng thứ 9 có thể được cung cấp bởi dòng sông ngầm chảy từ dãy núi Tam Điệp, Ninh Bình ra cửa biển Thần Phù, Nga Sơn, Thanh Hóa.

Miệng giếng thứ 9 – Đền Chín Giếng

Khánh tiệc Cô Chín Sòng Sơn

Ngày mùng 09 tháng 09 âm lịch là ngày tiệc Mẫu Cửu và cũng là chính tiệc Cô Chín.

Hầu giá Cô Chín Sòng Sơn

Cô Chín Sòng Sơn là một thánh cô có nhiều quyền phép. Những người có căn Cô Chín thường có khả năng xem bói, chữa bệnh và gọi hồn. Tuy nhiên, trong khi giáng hầu Cô Chín chỉ thường cho thuốc chữa bệnh.

Cô Chín rất hay ngự đồng. Hầu hết các thanh đồng khi Hầu Thánh đều có hầu giá Cô Chín. Khi giáng hầu, Cô thường mặc áo hồng phơn phớt màu đào phai và múa quạt tiến Mẫu. Đôi khi, Cô cũng múa cờ tiến Vua, có khi Cô thêu hoa dệt lụa, rồi lại múa cánh tiên. Ai cầu đảo Cô đều sắm sửa lễ vật: Nón đỏ, hài hoa, vòng hồng hay võng đào.

Bản văn Cô Chín Sòng Sơn

Văn Cô Chín Sòng Sơn được sử dụng trong lời hát văn Cô Chín:

Nguyên xưa giá ngự đền Sòng

Quyền cai cửu tỉnh hầu trong bơ tòa

Cây sung cô lấy làm nhà

Cây doi làm cửa trông ra ngoài đền

Thanh Hoa cảnh lạ vô biên

Đời vua Minh Mệnh lập đền thờ ngay

Mẫu thời ngự chín tầng mây

Cô nay mắc võng ngự rầy cây sung

Âm dưong có mạch giao thông

Chín mươi chín giếng công đồng chảy ra

Đền thờ đừong cái vô qua

Lối vào Thanh Hóa lối ra Ninh Bình

Đồi ngang sơn thủy hữu tình

Đôi bên Long hổ đua tranh chầu vào

Vốn xưa cô ngự Thiên Tào

Bởi sa chén ngọc cung cao đế đình

Cho nên cô mới giáng sinh

Tuổi vừa tám chín gia hình còn thơ

Trần gian uốn lữoi đong đưa

Ai mà không biết tình cô khó chiều

Có khi cô ngự cây kiêu

Ai đi đến đấy ra điều đơn sai

Cô về tâu mẫu thiên đài

Thu giam hồn phách bỏ ngoài giang tân

Làm cho mê mẩn tâm thần

Làm cho chuyển động tấm thân mơ màng

Biết ra phải đến kêu van

Cô tha thời được bình an lại lành

Tiên cô có phép tàng hình

Sai năm quan tướng lôi đình ở trong

Phép cô lục trí thần thông

Cô ảnh đầu đồng xem bói được minh

Ai mà lễ bái tâm thành

Việc gì cô cũng chứng minh phán truyền

Dù ai tiến cúng về đền

Mùi hương thấu đến tự nhiên cô về

Hương xông thơm ngát bốn bề

Ngự đồng truyền phán việc gì chẳng sai

Ai mà xem bói cầu tài

Cùng trong gia sự chẳng sai chút nào

Âm dương phần mộ thấp cao

Cô nay soi xét việc nào chẳng sai

Phép cô linh ứng đại tài

Tam tòa lục bộ khâm sai động đình

Dù ai đổi số nhân sinh

Tuy rằng chữ thập cải hình chữ thiên

Phúc cho vô lượng vô biên

Sai năm quan tướng về miền cây thông

Có khi cô hiện thung dung

Dạo chơi khắp hết đàng trong đàng ngoài

Khi cô ngự cảnh bồng lai

Giả người thục nữ trêu người tình nhân

Cát đằng duyên hợp tấn tần

Dong chơi khắp hết hải thần ngao du

Khi về cực lạc tây cù

Phủ Nghĩa cho đến Đông phù giáp ba

Phủ Giầy chốn ấy bao xa

Lên tâu xuống rộng vào ra vẹn mười

Có khi biến hiện ra người

Thảnh thơi cô lại ngự đồi cây thông

Đàng ngoài cho chí đàng trong

Ai mà biết đến cô Sòng độ cho

Làm tôi đệ tử thánh cô

Dâng văn sự tích thỉnh cô giúp đền.

Bản văn Cô Chín Sòng Sơn múa quạt

Quạt tầu ba sáu nan xương

Cô cầm tới quạt cô thương thanh đồng

Quạt xanh quạt trắng quạt hồng

Quạt trắng dưới thoải quạt hồng trên thiên

Đôi tay múa lượn cánh tiên

Lầu lầu thu nguyệt thượng thiên trên trời

Cánh tiên bay bổng tuyệt vời

Nhác trông tựa thể giáng người tiên nga

Quạt cho gió lộng sơn hà

Quạt cho nam nữ trẻ già vui tươi

Quạt cho chim hót hoa cười

Quạt cho mát rượi lòng người thế gian

Quạt cho sóng lặng bể an

Trăng sao sáng tỏ xua tan mây mờ

Trần gian căn số phải thờ

Chưa ra hầu hạ còn cơ còn đầy

Tưởng rằng thẹn gió e mây

Ai ngờ phút nhớ phút khuây chẳng ngờ

Khi vui múa quạt múa cờ

Múa quạt tiến mẫu múa cờ tiến vua.

Bản văn Cô Chín dệt gấm thêu hoa

Đền thờ khung cửi bằng vàng

Thoi ngà nạm ngọc thừa nhàn thêu hoa

Về đồng xe chỉ luồn sa

Chỉ thêu ánh tuyết kim sa ánh vàng

Mũi kim (thêu) đưa xuống nhẹ nhàng

Đưa lên khéo léo đảm đang thay là

Cô thêu thỏ lặn ác tà

Thêu non thêu nước thêu hoa thêu người

Tiều phu kiếm củi trên đồi

Sóng cồn mặt nước cá bơi giữa dòng

Cô thêu mấy áng mây hồng

Thêu nàng chức nữ ngự cung Quảng Hàn

Tay tiên dệt lụa thêu loan

Cát hồng tiên nữ tòa vàng vua cha​.