Chúa Cổ Đệ Nhất Đá Nhân – Trần Ngọc Một

Thiên thủy hữu tình cảnh nước non tĩnh mặc
Gió cuốn vô vi xa nghe một tích xưa...

Trong hệ thống các vị Chúa Bà được phụng thờ trong tín ngưỡng dân gian và Đạo Mẫu, Chúa Cổ Đệ Nhất Đá Nhân, hay còn được biết đến với danh hiệu Chúa Nhất Trần Ngọc Một (Trần Ngọc Nhất), là một vị thánh mang nhiều màu sắc huyền tích. Dấu tích về ngài không còn nhiều, nhưng tên tuổi và sự linh ứng vẫn được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Hành trình tìm về nơi thờ tự của bà không chỉ là chuyến đi lễ cầu phúc, mà còn là cơ hội để lần giở lại những mảnh ghép lịch sử còn sót lại, nhằm hiểu rõ hơn về thân thế, sự nghiệp và công đức của một nhân vật từng có ảnh hưởng đáng kể dưới triều Trần.

Trải qua nhiều thế kỷ, chiến tranh và biến động lịch sử đã khiến phần lớn thần phả, thần tích liên quan đến bà bị thất lạc. Tuy nhiên, những tư liệu còn lưu giữ được tại địa phương, cùng các sắc phong, bia đá và ghi chép trong một số thư tịch cổ, vẫn cho thấy đây là một nhân vật có nguồn gốc lịch sử khá rõ ràng.

Vậy Chúa Cổ Đệ Nhất Đá Nhân thực sự là ai? Nơi thờ chính của bà ở đâu? Những sắc phong triều đình từng ban tặng có nội dung như thế nào?

Những nội dung dưới đây được tổng hợp từ các tư liệu địa phương, kết quả khảo cứu của đoàn chuyên viên Viện Hán Nôm Việt Nam trong quá trình dịch bia ký, phục dựng sắc phong và kiểm kê tế khí còn lưu giữ tại chùa A Nậu, thuộc phố Bình Khang, phường Ninh Khánh, thành phố Ninh Bình vào cuối năm Kỷ Hợi (2019).

Từ con gái một vị di thần nhà Tống đến Huệ Túc Phu Nhân triều Trần

Theo các ghi chép còn lại, Chúa Nhất Trần Ngọc Một chính là Huệ Túc Phu Nhân – một thứ phi của vua Trần Thái Tông.

Bà vốn là con gái út của Hoàng Bính, một vị quan người Tống quê ở Tư Minh thuộc phủ Thái Bình, Quảng Tây. Hoàng Bính nổi tiếng tinh thông thiên văn, tử vi và thuật chiêm tinh.

Vào thời điểm nhà Tống suy yếu trước sức ép của quân Nguyên Mông, Hoàng Bính quan sát thiên tượng, luận giải vận nước và nhận thấy thời vận của triều Tống đã đến hồi kết. Ông quyết định đưa gia quyến vượt biên sang Đại Việt xin cư trú và được triều đình nhà Trần chấp thuận.

Sau khi đến Đại Việt, người con gái út của ông nhanh chóng nổi tiếng bởi tài năng đặc biệt trong lĩnh vực tử vi, thiên văn và thuật số. Để phù hợp với quy chế hôn phối của hoàng tộc nhà Trần, bà được cải sang họ Trần trước khi trở thành thứ phi của vua Trần Thái Tông và được ban hiệu là Huệ Túc Phu Nhân.

Tuy không sinh hạ hoàng tử hay công chúa nào, nhưng ảnh hưởng của bà trong triều đình lại vô cùng đáng kể.

Người phụ nữ đứng sau nhiều quyết sách lớn của triều Trần

Trong các tư liệu như Đông A Di Sự, Đông A dựng cơ bình mông và một số ghi chép dân gian còn lưu truyền, Huệ Túc Phu Nhân được nhắc đến như một người có kiến thức sâu rộng về thiên văn, lịch pháp, tử vi và thuật dự đoán.

Bà từng trực tiếp truyền dạy kiến thức về tử vi, chiêm tinh cho nhiều thái tử, hoàng tử và vương gia triều Trần.

Tên tuổi của bà gắn liền với nhiều giai thoại nổi tiếng, trong đó có câu chuyện đánh cuộc tử vi với Thái sư Trần Thủ Độ và chiến thắng bằng những lời luận đoán khiến cả triều đình kinh ngạc.

Không chỉ vậy, bà còn là người nhiều lần khích lệ tinh thần chống giặc của triều đình trước các cuộc xâm lược của quân Nguyên Mông.

Các tài liệu còn cho biết Huệ Túc Phu Nhân là một trong những người sớm nhận ra tài năng, khí phách và lòng trung nghĩa của Trần Quốc Tuấn. Bà từng hết lòng tiến cử ông với nhà vua, góp phần để Hưng Đạo Đại Vương được giao trọng trách Quốc Công Tiết Chế, thống lĩnh quân đội Đại Việt trong những giai đoạn cam go nhất của lịch sử dân tộc.

Ngoài ra, bà còn xem số mệnh cho nhiều tướng lĩnh và con cháu hoàng tộc nhà Trần, từ đó đưa ra những nhận định có ảnh hưởng nhất định đến các quyết sách của triều đình.

Những năm cuối đời tại Đá Nhân

Huệ Túc Phu Nhân được xem là vị thánh chủ về tử vi, thiên văn và các môn thuật số mang tính lý luận.

Sau khi vua Trần Thái Tông băng hà, bà rời xa chính sự và trở về sống tại một lầu riêng được dựng gần chùa A Nậu thuộc thôn Đá Nhân xưa, nay là khu vực phố Bình Khang, phường Ninh Khánh, thành phố Ninh Bình.

Chính tại nơi đây, bà dành những năm cuối đời để nghiên cứu, ghi chép và biên soạn các tư liệu liên quan đến lịch sử triều Trần. Theo một số tư liệu dân gian, bà là người khởi thảo những ghi chép đầu tiên của bộ "Đông A ký sự".

Sau khi mất, bà được nhân dân địa phương lập nơi thờ phụng ngay tại vùng đất này.

Dấu tích còn lại ngày nay

Trải qua nhiều thế kỷ cùng những biến động của lịch sử, lầu thờ nguyên thủy của bà đã không còn tồn tại.

Các đồ thờ, bát hương và tế khí còn lưu giữ được hiện được đưa về phụng thờ tại chùa A Nậu.

Phía sau khu vực chùa vẫn còn động đá gắn với truyền thuyết về Huệ Túc Phu Nhân. Dù đã qua nhiều lần tu sửa, nơi đây vẫn giữ được phần nào nét cổ kính của vùng thắng tích xưa.

Trong động hiện còn phối thờ một vị tướng quân được cho là người từng theo phò tá bà khi còn tại thế.

Đến thời vua Khải Định, triều đình đã ban sắc phong và cho dựng bia đá ghi nhận công đức của bà. Những văn bia này hiện là nguồn tư liệu quý giúp hậu thế hiểu rõ hơn về thân thế và vai trò của Huệ Túc Phu Nhân trong lịch sử.

Chúa Cổ Đệ Nhất trong tín ngưỡng hầu đồng

Ngày nay, số lượng thanh đồng còn hầu giá Chúa Cổ Đệ Nhất không nhiều. Theo một số dòng đồng lâu năm, đặc biệt là các dòng đồng chuyên về tử vi, tướng số và bói dịch, bà vẫn được thỉnh cầu và phụng thờ với sự tôn kính đặc biệt.

Trong quan niệm của nhiều thanh đồng, đây là một vị Chúa Cổ không nên tùy tiện hầu bóng nếu chưa được gia ân hoặc được phép từ cửa Thánh.

Quan niệm này xuất phát từ nhận thức rằng không phải mọi vị thánh trong hệ thống tín ngưỡng đều ứng bóng và cai quản đồng nhân.

Như một đoạn được ghi lại trong tác phẩm Tu Đạo Tại Đời – Linh Thiêng Nơi Cõi Tục có viết:

“một số vị như Nam Thiên Thánh tổ Tản Viên hay Long đỗ cổ thần Đại vương hay Thánh Gióng và Chử Đạo tổ, nhị vị Trưng nữ cổ Thần vương hoặc các vị danh thần quốc vương hay một số vị khác …. lại không nhận bảo trợ và ứng bóng và các con không được hầu…

Đặc biệt như các con vẫn biết cai đồng thủ mệnh đó là nhất định phải có liên quan mật thiết đến đường tu của đồng nhân đến pháp môn ta đã giảng trên bởi sổ lính quản bởi căn cơ hợp đạo tuy rằng dưới con mắt thế nhân dung tục những vị Thánh đôi khi có xuất thân mà người đời các con hay nói là Thần tích thần phả không rõ ràng nhưng vẫn bảo trợ và cai đồng cho các con đó là bởi thời gian và lịch sử xóa đi Thần phả Thần tích chứ các vị Thánh các con đang hầu luôn anh linh và có nguồn gốc rõ ràng”.

Có lẽ cũng bởi vậy mà dù thần tích đã phai mờ theo năm tháng, Chúa Cổ Đệ Nhất Đá Nhân vẫn được nhiều người nhắc nhớ như một vị nữ thánh chủ về trí tuệ, thiên văn và tử vi – người từng để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử triều Trần cũng như trong đời sống tín ngưỡng dân gian Việt Nam.