Chầu Đệ Nhất Thượng Thiên

Chầu Đệ Nhất Thượng Thiên (Thiên phủ) – Màu sắc đại diện: màu đỏ

Danh hiệu: Chầu Đệ Nhất – Bà Chúa nghề tằm; Nguồn gốc: Hóa thân của Mẫu Đệ Nhất, Tiên nữ chốn Thiên cung, con gái của Ngọc Hoàng Thượng Đế; Phủ/nơi cai quản: Thiên Phủ; Hầu cận: Mẫu Đệ Nhất; Lĩnh vực chính: Cai quản Thượng Thiên, nắm giữ sổ Tam Tòa, Bà Chúa của nghề chăn tằm dệt vải; Trang phục: Màu sắc: đỏ, hồng

Chầu Đệ Nhất, hay còn được biết đến với tên gọi Chầu Bà Đệ Nhất Thượng Thiên, là một vị chầu bà trong hệ thống Tứ Phủ Chầu Bà, được Thánh Mẫu Thần Chủ giao quyền cai quản Tứ Phủ.

“Sớm hôm vui vẻ Đền Rồng
Ngày chơi Phủ Chính lầu hồng Chầu Đệ Nhất vào ra
Khăng khăng giữ sổ tam tòa
Lên đền chầu Chúa Liễu Hoa cầm quyền”

Thần tích Chầu Đệ Nhất

Trong dân gian, có quan niệm cho rằng Chầu Đệ Nhất là một trong Nhị Vị Thánh Chầu, bên cạnh Chầu Quế Hoa Công Chúa, hầu cận bên Thánh Mẫu Thần Chủ, đồng thời cũng là người cai quản Thượng Thiên (miền trời). Một số tích khác lại cho rằng Chầu là Thiên Cung Tiên Nữ, con gái của vua Ngọc Hoàng, đã giáng sinh tại xứ Thanh để giúp dân và hộ quốc.

Có một tích khác cho rằng Chầu Đệ Nhất đã giáng sinh vào thời vua Lê Thánh Tông. Thời đó, có viên quan tên Trần Vĩ, sau khi về hưu đã trở về Nghi Tàm dạy học. Một đêm trăng sáng, khi đang ngồi bên hồ ngắm trăng, ông đã thiếp đi và trong giấc mơ thấy Thiên Đế ban cho ông một người con gái. Khi tỉnh dậy, ông thấy lạ và trở về nhà, nghe tin vợ lớn tuổi vừa mang thai. Đến tháng, người vợ sinh ra một cô con gái đúng như trong mộng, ông đặt tên con là Quỳnh Hoa. Lớn lên, Quỳnh Hoa, với phẩm hạnh như Nghiêu Thuấn, đã được gả cho Liễu Nghi, tri phủ Hà Trung (Thanh Hóa). Khi Chiêm Thành xâm lấn bờ cõi nước ta, hai vợ chồng cùng nhau xông pha trận mạc. Thắng trận, vua phong cho Liễu Nghi là Đô Đài Ngự Sử và bà là Quỳnh Hoa Phu Nhân. Sau khi chồng mất, Quỳnh Hoa trở về quê cũ Nghi Tàm, với tài năng trồng dâu nuôi tằm, bà đã dạy dỗ dân chúng, hưng thịnh nghề nghiệp, tạo nên một vùng phú cường. Dân chúng trong vùng đều biết ơn bà. Sau khi bà hóa, vua phong là Quỳnh Hoa Công Chúa, và nhân dân hơn 60 làng đã thờ bà làm Thành hoàng, tôn xưng là Bà Chúa nghề tằm.

Đền thờ Chầu Đệ Nhất

Hiện nay, các đền, điện, phủ chính thờ Chầu Đệ Nhất vẫn chưa được xác định rõ ràng. Tuy nhiên, do sự gần gũi của thánh Chầu với Thánh Mẫu Thần Chủ, nên những nơi thờ Thánh Mẫu cũng thường là nơi thờ Chầu. Theo quan niệm, Chầu Đệ Nhất được coi là Chầu Bà Thủ Đền tại Phủ Dầy, nơi Thánh Mẫu giao quyền giữ sổ Tam Tòa, cầm cân định tội phúc của nhân gian.

Bởi vì Chầu là hóa thân của Mẫu Đệ Nhất, nên bất kỳ nơi nào Mẫu ngự đều có thể coi là đền chầu. Tuy nhiên, một số ý kiến cho rằng có những nơi thờ riêng với dấu tích rõ ràng của Chầu, đặc biệt là Đền Rồng, Thanh Hóa.

Hầu giá Chầu Đệ Nhất

Trong thần điện và trong nghi lễ hầu đồng của Tín ngưỡng Thờ Mẫu Tứ Phủ, Chầu Đệ Nhất rất hiếm khi ngự đồng. Chỉ trong các dịp khai đàn mở phủ trong những lễ hội quan trọng, khi trình đồng có lễ Tứ Phủ Chầu Bà Sơn Trang, thì mới thỉnh Chầu Đệ Nhất giá ngự về đồng, chứng tòa sơn trang. Khi giá ngự, Chầu bà thường mặc trang phục áo màu đỏ thêu phượng (màu tượng trưng cho Thiên Phủ) và không đội khăn, tuy nhiên, Chầu rất ít khi giáng đồng.

Bản Văn Chầu Đệ Nhất

Bóng kim ô ánh vàng xe xế
Cung thỉnh mời Chầu Quế ngự lên
Ngôi cao lồ lộ trung thiên
Tòa vàng choi chói cửa đền thung dung
Sớm mai vui vẻ đền Rồng
Ngày chơi phủ tía lầu hồng vào ra
Khăng khăng giữ sổ tam tòa
Lên đền chầu Chúa Liễu Hoa cầm quyền
Thông tri tam giới hoàng thiên
Coi khắp cửa phủ, miếu đền thiếu đâu
Trong ngoài thay thảy trước sau
Sửa sang Mẫu phó quyền Chầu bà coi
Quân thần phải đạo chúa tôi
Cô hầu cô hạ nàng đôi dập dìu
Khoe xanh xanh tốt đáng yêu
Khoe tài tài khéo khéo chiều lòng xuân
Đền thờ tả phượng hữu lân
Hoa lan hoa cúc thanh tân chơi bời
Thiên Đình chén rót đầy vơi
Khúc ca điểm đót cợt người người hay
Đàn cầm khéo gẩy năm dây
Cung huỳnh gió lọt chuốt mây mây vàng
Thung dung ghẹo khách quan đàng
Nhỡn tinh lóng lánh mày ngang đằm đằm
Miệng cười hoa nở đáng trăm
Răng đen rưng rức hoãn chằm vàng đeo
Đã lên ngôi báu trong triều
Đã nên ngọc tốt vàng yêu chương tòa
Miệng cười tươi tốt như hoa
Thanh tân lịch sự nết na dịu dàng
Càng nhìn càng thắm nhân doan
Nết na yểu điệu muôn vàn thảo hay
Việc nào mà chẳng tới tay
Lên đền xuống phủ không ngày nào sai
Có phen biến gái hiện trai
Ai thắm thắm vậy ai phai phai liền
Biết ra thời nhẹ như tên
Nếu mà không biết như thuyền bỏ neo
Quở cho trăm chứng hiểm nghèo
Chầu Quế trong triều giá ngự Đồi Ngang
Có phen làm chúa thượng thiên
Khi giả làm chúa thoải tiên thoải tề
Phàm trần ai thấy tin nghe
Khấn thôi tạ lễ miếu nghè kêu văn
Trần phàm kẻ vái người van
Còn đương nhẫn nhục nhân gian mờ mờ
Xem ra số phải phụng thờ
Kẻ khấn người vái nam mô khấn đầu
Biết bà bệnh tật khỏi đau
Kim ngân vàng mã xếp tàu đầy vơi
Có phen thong thả ngự chơi
Non bồng nước nhược mọi nơi rơi vào
Quế huê giá ngự võng đào
Khi ra nghè miếu khi vào chầu vua
Chầu rồi thẳng tới kinh đô
Đồi Ngang, Phố Cát bốn mùa dong chơi
Biết ra lễ bái thỉnh mời
Chầu bà trắc giáng ngự nơi bản đền
Thuốc bà tam vị thần tiên
Tàn nhang nước thái độ cho lại lành
Lễ bà nón thắm hài xanh
Đem về tiến nạp lấy danh cho đồng
Chầu về giá ngự từ trung
Khuông phù đệ tử hưng long thọ trường!