Chùa Cót – Ngôi Cổ Tự Gần 400 Năm Tuổi Giữa Lòng Hà Nội

Chùa Cót tọa lạc tại số 188 phố Yên Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội, nép mình giữa nhịp sống phố thị tấp nập. Chùa có tên chữ là Ngọc Quán Tự, song người dân địa phương vẫn quen gọi bằng cái tên thân thuộc: Chùa Cót, theo tên ngôi làng cổ xưa nơi đây.

Ngôi cổ tự gần 400 năm tuổi mang đậm dấu ấn kiến trúc thời Nguyễn cùng vẻ đẹp đặc trưng của những mái chùa Bắc Bộ truyền thống. Những mái đao cong mềm mại, lớp ngói mũi hài phủ màu thời gian tạo nên cảm giác gần gũi, bình yên cho bất cứ ai ghé thăm. Vào cuối thế kỷ XX, chùa được trùng tu, tôn tạo với nhiều hạng mục gỗ lớn được dựng theo lối kiến trúc cổ kính, hài hòa với tổng thể xưa cũ.

Dẫu trải qua bao biến thiên lịch sử, Chùa Cót vẫn giữ được dáng vẻ thâm nghiêm, cổ kính và nét nguyên sơ hiếm có giữa lòng Hà Nội hiện đại. Không gian chùa thanh mát, khoáng đạt với nhiều hồ nước bao quanh cùng những hàng cây xanh rợp bóng, tạo nên cảm giác an yên, tĩnh tại.

Chùa được xây dựng theo kết cấu “nội công ngoại quốc” đặc trưng. Thiền đường rộng “bảy gian hai dĩ” nối liền với nhà thiêu hương, hai bên là dãy hành lang dài chạy dọc sân sau. Điện thờ Mẫu được kiến tạo theo kiểu chữ Nhị với “năm gian hai dĩ” phía trước và hậu cung ba gian phía sau. Phía Tây chùa nổi bật với tòa tháp cao, mỗi tầng an trí sáu pho tượng Phật trang nghiêm. Ba hồ nước nằm ở ba mặt chùa càng góp phần tô điểm cho khung cảnh thanh bình, êm ả.

Bên trong thiền đường hiện vẫn lưu giữ nhiều hoành phi, câu đối, cửa võng cổ có giá trị nghệ thuật và lịch sử. Năm 1994, Chùa Cót được công nhận là di tích lịch sử – văn hóa. Chùa hiện còn bảo tồn nhiều cổ vật quý như đôi bia đá niên đại Dương Hòa thứ tám (1642), chuông đồng đúc năm Cảnh Thịnh thứ tám (1800), hay khánh đồng niên hiệu Thiệu Trị thứ năm (1845).

Không chỉ là chốn tu hành linh thiêng, Ngọc Quán Tự còn ghi dấu nhiều thời khắc hào hùng của lịch sử dân tộc. Năm 1945, các đoàn thể Việt Minh từng tổ chức quyên góp cứu tế tại chùa; tối 18/8/1945 nơi đây diễn ra cuộc mít tinh chào mừng chính quyền cách mạng. Sau ngày toàn quốc kháng chiến 19/12/1946, chùa trở thành cơ sở tiếp tế cho bộ đội và tự vệ chiến đấu tại khu vực Cầu Giấy – Kim Mã. Đặc biệt, tháng 12/1972, Chùa Cót được chọn làm Sở chỉ huy của chiến dịch bảo vệ bầu trời Thủ đô trước cuộc tập kích của pháo đài bay B52.

Theo lời kể của chư Tăng trong chùa, Chùa Cót cũng là một trong những nơi tiên phong tổ chức lễ tưởng niệm ngày Thương binh – Liệt sĩ 27/7 từ rất sớm, trước cả khi hoạt động này được Giáo hội phát động rộng rãi.

Ngày nay, Chùa Cót là điểm sinh hoạt và tu tập quen thuộc của nhiều Phật tử, thanh niên và sinh viên Hà Nội. Vào tối thứ Hai và thứ Năm hằng tuần, nơi đây diễn ra các buổi tu học của đạo tràng và thanh niên Phật tử. Ngoài ra, chùa còn tổ chức lớp học võ miễn phí vào tối Chủ nhật nhằm khuyến khích việc rèn luyện sức khỏe song hành cùng tu dưỡng đạo đức. Với nhiều người, Chùa Cót không chỉ là nơi lễ Phật mà còn là chốn để tìm về sự bình an và những giá trị sống tốt đẹp.

Làng Cót xưa vốn nổi tiếng với nghề làm giấy truyền thống, nay đã trở thành khu phố đông đúc giữa lòng Thủ đô. Thế nhưng qua bao đổi thay của thời gian, Chùa Cót vẫn lặng lẽ hiện diện như một mái nhà tâm linh, nơi con người tìm về để lắng lòng, nương tựa và giữ gìn những nét đẹp văn hóa ngàn đời của đất kinh kỳ.